21 Σεπτεμβρίου 2017

Από τον άνθρωπο-μηχανή στη μηχανή-άνθρωπο... κι ακόμα παρακάτω | Εισαγωγή




«Ο άνθρωπος είναι μηχανή. Είναι μια τόσο πολύπλοκη μηχανή, ώστε είναι καταρχήν αδύνατο να σχηματίσει κανείς μια ξεκάθαρη ιδέα γι’ αυτόν, επομένως και να τον ορίσει. Γι’ αυτό το λόγο οι σχετικές αναζητήσεις των μεγάλων φιλοσόφων στηρίζονταν σε a priori ιδέες. Θέλοντας όμως να στηριχτούν στα φτερά του πνεύματος, οδηγήθηκαν σε αδιέξοδο. Επομένως, μόνο a posteriori, προσπαθώντας να ξεμπερδέψουμε την ψυχή από το κουβάρι των οργάνων του σώματος, μπορούμε δεν θα πω ν’ αποκαλύψουμε ξεκάθαρα την αληθινή φύση του ανθρώπου, αλλά να καταλήξουμε στο πιο κοντινό προς την πραγματικότητα συμπέρασμα γι’ αυτήν. (…)

Το σώμα και η ψυχή αποκοιμιούνται μαζί. Καθώς ηρεμεί η κυκλοφορία του αίματος, ένα γλυκό αίσθημα γαλήνης απλώνεται σε ολόκληρη τη Μηχανή. Η ψυχή νιώθει να βαραίνει όπως και τα βλέφαρα, να μαλακώνει μαζί με τους ιστούς του εγκεφάλου και σιγά-σιγά να παραλύει όπως και οι μύες του σώματος. Κι όπως αυτοί δεν μπορούν πια να σηκώσουν το βάρος της κεφαλής, έτσι κι εκείνη δεν μπορεί πια να σηκώνει το βάρος της σκέψης. (…)

Το ανθρώπινο σώμα είναι μια μηχανή που αυτορυθμίζεται, μια ζωντανή εικόνα της αέναης κίνησης. Οι τροφές βαστούν τη θερμοκρασία του στο κατάλληλο ύψος. Δίχως αυτές, η ψυχή εξασθενεί, παραφρονεί και σβήνει από εξάντληση. Είναι σαν ένα κεράκι, που ρίχνει μια τελευταία αναλαμπή τη στιγμή ακριβώς που σβήνει οριστικά. Όταν ταΐζετε το σώμα, γεμίζετε τις σωληνώσεις του με δυναμωτικούς χυμούς, με τονωτικά υγρά· και τότε η ψυχή, γεμάτη ενέργεια όπως και το σώμα, οπλίζεται με θάρρος κι ο στρατιώτης, που δίνοντάς του σκέτο νερό χάνει το κουράγιο του, σηκώνεται ξανά κι ορμάει μ’ ενθουσιασμό καταπάνω στο θάνατο. (…)

Ανάλογα με το πώς έχει ρυθμιστεί η Μηχανή μας, είμαστε χαρούμενοι, ή γενναίοι, σκεφτόμαστε, ή είμαστε έντιμοι άνθρωποι. Θα ‘λεγε καμιά φορά κανείς πως η ψυχή μας κατοικεί στο στομάχι μας. (…)

Αυτόματα του Βοκανσόν
Εφόσον λοιπόν όλες οι ιδιότητες της ψυχής εξαρτώνται τόσο πολύ από την οργάνωση του εγκεφάλου και ολόκληρου του σώματος, ταυτίζονται με αυτή την οργάνωση· είναι αυτή η οργάνωση. Ιδού λοιπόν, πλήρως αποσαφηνισμένη, η ανθρώπινη Μηχανή! (…)

Η ψυχή δεν είναι παρά μια κινητική Αρχή, ή ένα αισθητό υλικό μέρος του εγκεφάλου· και δεν θα σφάλλουμε καθόλου εάν πούμε ότι είναι η βασική κινητήρια δύναμη ολόκληρης της Μηχανής, αυτή που επηρεάζει όλες τις άλλες. (…)

Όπως χρειάστηκαν περισσότερα όργανα και γρανάζια για να φτιαχτεί ένα μηχάνημα που σημειώνει τις θέσεις των πλανητών απ’ ό,τι ένα ρολόι· κι όπως ο Βοκανσόν χρειάστηκε να δείξει περισσότερη μαεστρία για να φτιάξει τον Φλαουτίστα του απ’ ό,τι την Πάπια του … έτσι ασφαλώς θα χρειαστεί και περισσότερη μαστοριά για να φτιαχτεί μια Μηχανή που Μιλάει· αλλά δεν μπορούμε πια να λέμε πως αυτό είναι αδύνατο να γίνει· απεναντίας, θα το κατορθώσει ένας Νέος Προμηθέας. (…)

Άλλωστε, δεν υπάρχει καμιά αντίφαση ανάμεσα στο να είσαι Μηχανή και να αισθάνεσαι, να σκέφτεσαι, να ξεχωρίζεις το σωστό από το λάθος όπως ξεχωρίζεις το μπλε από το κίτρινο. Όπως δεν είναι αντιφατικό να είσαι Ζώο και να διαθέτεις νοημοσύνη ή ένστικτο ηθικής. Είναι τάχα αντιφατικό να είσαι Πίθηκος ή Παπαγάλος και συνάμα να ξέρεις με ποιο τρόπο θα εξασφαλίσεις απολαύσεις στον εαυτό σου; (…)»

Ζυλιέν Οφραί ντε Λα Μετρί, Ο Άνθρωπος Μηχανή (1747)


Σημ.HS. Μια σταθερή γραμμή σκέψης, που ήθελε τον άνθρωπο να είναι ουσιαστικά μια «μηχανή» και που ξεκινάει γύρω στο 17ο με 18ο αιώνα, οδηγεί κι ενισχύει και το σημερινό  mainstream ρεύμα που στροβιλίζεται γύρω από τη λεγόμενη «τεχνητή νοημοσύνη». Δεν είναι και τόσο περίεργο που, έχοντας εμπεδώσει την ιδέα του ανθρώπου-μηχανή, αρχίζει κανείς να θεωρεί εντελώς εφικτή τη «γένεση» της μηχανής-άνθρωπος. Εφικτή όχι απλώς ούτε κατά πρώτο λόγο τεχνικά, όσο κυρίως ως μια ιδέα που «δεν μπορούμε πια να λέμε πως αυτό είναι αδύνατο να γίνει», όπως λέει εδώ, στο περίφημο αυτό δοκίμιό του ένας από τους σημαντικότερους σκαπανείς της, ο γιατρός και φιλόσοφος Λα Μετρί (1709-1751). 

Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει διόλου ότι είναι δυνατόν να υπάρξει πραγματικά μηχανή-άνθρωπος. Σημαίνει απλώς ότι, για να παρουσιαστεί αυτή η ιδέα σαν κάτι άλλο από απλή φαντασίωση, χρειάζεται να βιαστεί η ίδια η πραγματικότητα του ανθρώπου και να παρουσιαστεί, πρώτα αυτή, σαν κάτι που ασφαλώς δεν είναι, δηλαδή σσν «μηχανή». Να βιαστεί η χρήση των λέξεων και των εννοιών, και να θολώσει ακόμα και μια στοιχειώδης διάκριση μεταξύ μεταφοράς και κυριολεξίας, να βιαστεί ακόμα και η ίδια η λογική: π.χ. δεν υπάρχει, λέει, καμιά αντίφαση ανάμεσα στο να είσαι μηχανή και να αισθάνεσαι … και το να διακρίνεις ηθικά το σωστό από το λάθος, δηλαδή το δίκαιο από το άδικο, δεν διαφέρει απ' το να ξεχωρίζεις το μπλε από το κίτρινο!!!

Το θέμα αυτό θα μας απασχολήσει ιδιαίτερα αυτή τη χρονιά, καθώς θεωρούμε ότι συνδέεται άμεσα με μια ακόμα οξύτερη επιδείνωση της θέσης του ανθρώπου, στο βαθμό η ιδέα του ανθρώπου-μηχανή συνδεόταν άμεσα με την συντελούμενη, εκείνους του αιώνες, μετατροπή του ανθρώπου σε εξάρτημα της βιομηχανικής μηχανής. Έχουμε άραγε λάθος, ή υπερβάλλουμε, να πιστεύουμε πως η τωρινή μετεξέλιξη εκείνης της αρχικής ιδέας, η σύγχρονη ιδέα της μηχανής-άνθρωπος συνδέεται με την παραπέρα μετατροπή του ανθρώπου σε εξάρτημα της ηλεκτρονικής μηχανής προς όφελος της τεχνοσυστημικής ολοκλήρωσης; Μακάρι, αλλά δεν το νομίζουμε!

Υπομονή, ακόμα είμαστε μόνο στην Εισαγωγή.

Πληροφοριακά: στα ελληνικά έχει κυκλοφορήσει μόνο το βιβλίο του Λα Μετρί, Η Τέχνη της Απόλαυσης σε μετάφραση HS. Ο Ζακ ντε Βοκανσόν (1709-1782) ήταν καλλιτέχνης και εφευρέτης εντυπωσιακών «αυτόματων». 


31 Αυγούστου 2017

Μανιφέστα 31 | Song of myself



“Αργόσχολοι και περίεργοι με περιβάλλουν,
άνθρωποι που συναντώ, η επιρροή της παιδικής μου ηλικίας ή της γειτονιάς και της πόλης όπου ζω, ή του έθνους μου,
Η εποχή μου, οι εφευρέσεις και οι ανακαλύψεις, οι σύλλογοι, οι συγγραφείς παλαιότεροι και σύγχρονοι,
η τροφή μου, τα ρούχα μου, οι συνάδελφοι, η όψη μου, οι φιλοφρονήσεις, τα καθήκοντα μου,
η πραγματική ή υποτιθέμενη αδιαφορία ενός άντρα ή μιας γυναίκας που αγαπώ,
η αρρώστια κάποιου συγγενή μου ή η δική μου, η κακοήθεια, η απώλεια ή η έλλειψη χρημάτων, τα βάσανα και οι χαρές,
Μάχες, η φρίκη του αδελφοκτόνου πολέμου, ο πυρετός αμφίβολων ειδήσεων, τα ξαφνικά γεγονότα·
αυτά όλα έρχονται και παρέρχονται ολημερίς και ολονυχτίς,
αλλά αυτά δεν είναι Εγώ, δεν είναι ο εαυτός μου.”


#walt_whitman, από το #song_of_myself
μετ: Κατερίνα Ηλιοπούλου&Ελένη Ηλιοπουλου
photo, στο χωριό Ξηροκάμπι της Σπάρτης, απόκριες 2009


02 Αυγούστου 2017

Εξουσία και αλήθεια, 2



Μετά το πείραμα με την «οργουελιανή» κοινωνία, ας φανταστούμε τώρα μια φιλελεύθερη «ρωλσιανή-ρορτυανή» κοινωνία. Εδώ οι άνθρωποι δεν έχουν ως αξία την αλήθεια, αλλά μόνο την «ειλικρινή προσωπική αιτιολόγηση» των όσων ισχυρίζεται κανείς και τα «κοινοτικά παραδεδεγμένα». Σε μια τέτοια κοινωνία δηλαδή, οι διαφορές απόψεων δεν σημαίνουν ότι ο ένας έχει δίκιο κι ο άλλος άδικο. Δέχονται βέβαια τη διαφωνία, αλλά δεν θεωρούν ότι αυτή παραπέμπει σε πράγματα όπως απουσία επαρκούς αιτιολόγησης με κριτήριο την αλήθεια: οι ισχυρισμοί γίνονται δεκτοί επειδή έχει κανείς «ειλικρινείς προσωπικούς λόγους να το υποστηρίζει», ή «επειδή το υιοθετεί η κοινότητά του». 

Ωραία. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Τι σημαίνει στην πράξη ο περιορισμός της έννοιας του αληθούς σε κάτι τόσο υποκειμενικό όσο οι προσωπικοί λόγοι, η ειλικρίνεια ή η άποψη της κοινότητας στην οποία ανήκω; Σημαίνει πολύ απλά ότι οι πολίτες μιας τέτοιας κοινωνίας δεν είναι σε θέση να θεωρήσουν τις διαφωνίες τους σαν ένα ζήτημα «σωστού-λάθους», «δίκιου-άδικου», «αληθινού-ψευδούς», και επομένως δεν είναι καν σε θέση να επιχειρηματολογήσουν σε περίπτωση διαφωνίας.

Πράγματι, εάν έχει αποκλειστεί η έννοια της αναζήτησης μιας αλήθειας που ξεπερνά τις προσωπικές προτιμήσεις και τα κοινώς παραδεδεγμένα, είναι αδύνατο να επιχειρηματολογήσει κανείς ακόμα και στα πλαίσια μιας πολύ καθωσπρέπει ρωλσιανής «διαφωνίας εντός λογικών πλαισίων». Άλλωστε ποιος αποκλείει ότι τα παραδεδεγμένα μιας «κοινότητα[ς] όμοιων προσώπων, για τα οποία είναι φυσικό να δρα κανείς με ένα ορισμένο τρόπο» (Ρόρτι, Ethics without principles, 1999), δεν είναι παραδεδεγμένα μιας ολοκληρωτικής «οργουελιανής» κοινότητας;

Σε τελική ανάλυση, σήμερα δεν ζούμε σε μια κοινωνία όπου ο καθένας λέει ό,τι του κατέβει απ’ το κεφάλι, το ανεβάζει στο facebook και θεωρεί ότι «εκφράστηκε ειλικρινώς», ότι «εξέφρασε αυθόρμητα την άποψή του»; Μπορούμε να φανταστούμε τι λογής «κοινότητα» μπορεί να φτιαχτεί από τέτοιας λογής «δημοκρατικά forums» αν (έχει ήδη προταθεί από κάποιους) αυτού του είδους η «έκφραση άποψης» αντικαθιστούσε κάποια στιγμή την επιχειρηματολογία προς αναζήτηση της αλήθειας: σε μια τέτοια περίπτωση, θα χανόταν τελείως το ζήτημα να γνωρίζουμε αν η τάδε άποψη είναι αληθινή ή έστω σωστή, και θα σχηματίζονταν ουσιαστικά μη-πολιτικές πλειοψηφίες και μειοψηφίες στη βάση «γούστων», κάτι μεταξύ … κόμματος κυνηγών και Τσιτσιολίνας. Το τέλος της Πόλης θα ήταν, τότε, οριστικό και αμετάκλητο προς δόξα του χρήματος, φυσικά.

Σημ. HS. Υπομονή και το κείμενό μας για την έννοια της αλήθειας δεν θ’ αργήσει πολύ. Το καλοκαίρι βράζει ακόμα και τα πιο ψυχρά μυαλά! :-)

31 Ιουλίου 2017

Καρλ και Φριντριχ. Το ξύρισμα


Όλα μπορεί να ειπωθούν!
Ύστερα από το Λένιν, ο Στάλιν και άλλοι μαθητές του Λένιν (μέχρι να εκτελεστούν από τον καλό το μαθητή) ήταν οι μόνοι μαρξιστές που προώθησαν τη μαρξιστική θεωρία...
Ευχάριστο, έως γελοιότητας, καλοκαιρινό διάλειμμα.
(ή μήπως προπαγανδιστικό διάλυμα).
Οι μπούρδες η χυδαία προπαγάνδα η συνομωσιολογία και η  κοροϊδία συνεχίζεται φυσικά μέχρι σήμερα (το παραπάνω ανέκδοτο είναι από το 1952), περιορισμένη πλέον στους κύκλους των παπατζήδων του "κομουνισμού",  αλλά συνεχίζεται.

Ο Φρίντριχ κι ο Κάρολος συνεχίζουν κι αυτοί να στριφογυρίζουν μέσα στον τάφο!


(*β____ε τ_ σ_____α π__ π______ π______ω)

30 Ιουλίου 2017

Το διαμαντένιο κλουβί



Ελληνικό νησί. Καλοκαίρι, πρόπερσι. Καταπλέει τεράστια θαλαμηγός καταμεσής του φυσικού λιμανιού. Τα πλήθη συνωστίζονται ν’ αποθαυμάσουν. «Μεγαλείο, τυχερός ο ζάπλουτος, αχ και ναχαμε κι εμείς τόσα λεφτά», σκούζει η γαλαρία. Τα μάτια γυαλίζουν. Μαζικός πυρετός. Ξάφνου σπεύδουν δυο λιμουζίνες στην προβλήτα. Τις είχε στείλει ο ζάπλουτος με φεριμπότ να τον περιμένουν. Οι οδηγοί φέρνουν προς τον Transporter στο πιο βαλκανικό. Εντολές δίνονται με τα τζεημσμποντικά bluetooth κι αμέσως ξεκινούν απ’ τη θαλαμηγό δυο κατάμαυρα ταχύπλοα. Τα πλήθη βαριανασαίνουν από πόθο. «Πωπωπώ, δυο πεντακοσάρες το καθένα!» και τα παρόμοια εμετικά. Φτάνουν στην προβλήτα, βγαίνουν πρώτα τα κουστουμάτα βιορομπότ τύπου bodyguard-XT17, ακροβολίζονται κι έπειτα χώνουν με γρήγορες κινήσεις τον ζάπλουτο με την παρέα του στις λιμουζίνες, που φεύγουν μουγκρίζοντας. Ο πόθος της μάζας χτυπάει κόκκινο. Σε δύο λεπτά ακριβώς, οι λιμουζίνες αδειάζουν την παρέα σ’ ένα στιλάτο εστιατόριο, κλεισμένο ολόκληρο από πριν και προσεκτικά αποστειρωμένο από κάθε παρουσία λαϊκών στοιχείων, ντόπιων και ξένων. Αυτό δα έλειπε. Η παρέα τρώει και μ’ ένα γρήγορο rewind επιστρέφει στη θαλαμηγό, που σηκώνει άγκυρες και σαλπάρει. Τα πλήθη σε έκσταση τραβάνε φωτογραφίες και βιντεάκια για να θυμούνται το χειμώνα τις μεγαλειώδες στιγμές. Τι διάολε ζήλεψαν από το ζάπλουτο και την παρέα του; Από έναν άνθρωπο κλεισμένο μόνιμα σ’ ένα διαμαντένιο κλουβί, απ’ όπου δεν ξεμυτάει ούτε καν για να περπατήσει σ’ ένα νησί και να φάει σε μια ταβέρνα; Από έναν άνθρωπο που, για να μπορεί να ζει αυτή την αξιοθρήνητη ζωή, επιβάλλει σ’ ένα σωρό ανθρώπους γύρω του να τον υπηρετούν; Ο Υβ Λε Μανάκ το έχει πει εξαιρετικά σωστά: «Η αθλιότητα της κοινωνίας μας φαίνεται από την αξιολύπητη, αποστειρωμένη, εγκλωβισμένη στις ‘‘ανέσεις’’ ζωή που κάνουν οι κυρίαρχοί της». Τέτοια ζωή θα ήθελαν να ζουν οι κυριαρχούμενοι αν ήταν ελεύθεροι να ζήσουν όποια ζωή θέλουν;



25 Ιουλίου 2017

Εξουσία και Αλήθεια, 1



Ας φανταστούμε μια «οργουελιανή» κοινωνία, όπου μια άποψη δεν θεωρείται σωστή επειδή είναι αληθινή, αλλά επειδή είναι η άποψη που διατυπώνουν εκείνοι που έχουν την εξουσία. Π.χ. στο «1984» ο τύραννος Ο’ Μπράιαν έλεγε ότι 2+2=5. Μήπως εδώ η τυραννία ασκείται στο όνομα της αλήθειας;

Όχι! Γιατί; Διότι το ότι οι πολίτες αυτής της κοινωνίας δέχονται μια άποψη  επειδή τη λέει η εξουσία, δεν συνεπάγεται ότι θεωρούν πως η εξουσία λέει την αλήθεια. Δεν τους χρειάζεται να θεωρήσουν κάτι τέτοιο. Τους αρκεί ότι «ισχύει επειδή το λέει η εξουσία» και, έτσι, δεν μπαίνει θέμα αν είναι σωστό, ή μήπως είναι λάθος, αν είναι αλήθεια ή ψέμμα.

Πώς θα μπορούσαμε να αμφισβητήσουμε ποτέ ότι αυτό που λέει η εξουσία «δεν ισχύει» αν δεν μπορούσαμε να διακρίνουμε αυτό που ισχύει αληθινά από αυτό που δεν ισχύει; Όμως αυτή η διάκριση μπορεί να γίνει μόνο με βάση την έννοια της αλήθειας, εάν δηλαδή θεωρούμε ότι υπάρχει θέμα αλήθειας και ψεύδους. Μόνο σε αυτή τη βάση μπορεί να λεχθεί ότι ένας ισχυρισμός είναι ψευδής. Αν λοιπόν αποκλείσουμε την έννοια της αλήθειας θεωρώντας ότι είναι απλώς και μόνο ένα εργαλείο της εξουσίας, δεν θα μπορούμε να αμφισβητήσουμε την εξουσία.

Συμπέρασμα. Το ότι κάποιος χρησιμοποιεί τον όρο «αλήθεια» με την έννοια «αυτό που λέει η εξουσία», δεν σημαίνει ότι αυτός γνωρίζει την έννοια της αλήθειας. Σημαίνει, απεναντίας, ότι δεν γνωρίζει τι σημαίνει η έννοια αλήθεια, δεν ξέρει το νόημα αυτής της λέξης.


Σημ. HS. Η ιδέα είναι του Pascal Engel. Θα τη συνεχίσουμε και σε επόμενη ανάρτηση.

21 Ιουλίου 2017

ΤΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΤΩΝ ΣΟΦΩΝ ΤΟΥ ΕΡΩΔΙΟΥ























Κατά την τελευταία συνδιάσκεψη των Σοφών (18/07/2017) σημειώθηκε καταρχήν έλλειψη απαρτίας καθώς έδωσαν το παρόν μόνο οι Αλφειός, Ίζι, Λυγκέας και Χόλοου, με αποτέλεσμα να αναβληθεί μέχρι νεωτέρας η λήψη καθοριστικών για το μέλλον του κόσμου αποφάσεων.

Παρ’ όλα αυτά η συζήτηση ήταν θερμή, ζωντανή και έντονη καθώς συζητήθηκαν, μεταξύ άλλων καυτών θεμάτων, και τα ζητήματα γύρω από το αν είμαστε προγραμματισμένοι ή αν έχουμε ελεύθερη βούληση. Εδώ εντοπίστηκαν μια σειρά από βαθιές αποκλίσεις απόψεων, αλλά και σημαντικές συγκλίσεις. Τις παραθέτουμε εδώ με συντομία.


1. Μια βασική απόκλιση εντοπίστηκε στον ορισμό της έννοιας «ελευθερία». Σύμφωνα με μια άποψη (Λυγκέας), η έννοια αυτή σημαίνει την απόλυτη ελευθερία ή απουσία προκαθορισμών, καθορισμών ή προγραμματισμών κάθε είδους, ακόμα και φυσικοβιολογικών. Για παράδειγμα, θεωρεί αναίρεση της ελευθερίας το γεγονός ότι δεν έχουμε τη φυσική δυνατότητα να πετάμε από μόνοι μας, ή να αλλάζουμε κατά βούληση την τροχιά της Γης, και οπωσδήποτε το γεγονός ότι ερχόμαστε σ’ ένα κόσμο ήδη διαμορφωμένο πριν από τη γέννησή μας. Στην άποψη αυτή, αντιπαρατέθηκε (Ίζι, Αλφειός, Χόλλοου) η γνώμη ότι πρόκειται για μια θέση που καθιστά την ελευθερία εξωπραγματική. Αντιπροτάθηκε λοιπόν μια διαφορετική ιδέα της ελευθερίας, σύμφωνα με την οποία η ύπαρξη τέτοιου τύπου περιορισμών ούτε αναιρεί την ελευθερία, ούτε δεν αναιρεί την ελευθερία, διότι η ελευθερία αφορά σε μια δυνατότητα ή ικανότητα σε σχέση με αυτά που μπορούμε να κάνουμε· αν δηλαδή θα επιλέξουμε να τα κάνουμε έτσι ή αλλιώς, κι αν είμαστε πραγματικά ελεύθεροι να κάνουμε επιλογές εδώ (π.χ. αν θα φτιάξουμε ή όχι μια πυρηνική βόμβα, την οποία μπορούμε να φτιάξουμε).

2. Ανάγκη περισσότερου ξεκαθαρίσματος εντοπίστηκε στην έννοια της «βούλησης». Υποστηρίχτηκε (Ίζι) ότι η έννοια «ελευθερία της βούλησης» είναι πλεονασμός, διότι έχω βούληση σημαίνει «θέλω αυτό και όχι εκείνο», οπότε η βούληση είναι ελεύθερη. Η συζήτηση επ’ αυτού ανέδειξε ένα πρόβλημα, που αφορά στη διάκριση μεταξύ επιθυμίας και βούλησης. Πράγματι, φαίνεται ότι στην επιθυμία δεν υπάρχει ελευθερία: το «ποθώ αυτό» δεν τίθεται σε συνάρτηση, σύγκριση, επιλογή ως προς κάτι άλλο. Η επιθυμία σε πηγαίνει «σέρνοντας» προς το αντικείμενό της, όμως αυτό δεν ισχύει για τη βούληση: μπορεί κανείς να επιθυμεί σφοδρά κάτι, αλλά με τη βούλησή του να το αρνηθεί. Μια σειρά συγχύσεων λοιπόν, αναφορικά με το ζήτημα της ελευθερίας βούλησης ή του αυτεξούσιου προκύπτει από το μπέρδεμα μεταξύ επιθυμίας και βούλησης. Αυτό το μπέρδεμα πρέπει να λήξει.

3. Μια σημαντική απόκλιση εντοπίστηκε στην έννοια του «προγραμματισμού». Σημειώθηκε (Χόλοου) ότι η έννοια του προγραμματισμού σημαίνει την κατάρτιση μιας λίστας οδηγιών ή εντολών, την οποία ο προγραμματιζόμενος οφείλει να ακολουθεί απαρέγκλιτα, και ότι οι κοινωνικοί κανόνες δεν είναι ακριβώς κάτι τέτοιο. Παρατηρήθηκε (Λυγκέας) ότι αυτό κάνουν οι γονείς στα μικρά παιδιά τους: τα προγραμματίζουν να πάνε π.χ. σχολείο, να μάθουν να γράφουν, να περάσουν στο πανεπιστήμιο, κ.ο.κ. Αναγνωρίστηκε η σχετική βασιμότητα αυτού του επιχειρήματος, αλλά αντιπροτάθηκε (Χόλοου) ότι η εκμάθηση των κοινωνικών κανόνων από τους ανθρώπους δεν είναι μια μηχανική διαδικασία, δεν είναι σαν τον προγραμματισμό μηχανών, ούτε

19 Ιουλίου 2017

Μανιφέστα 30 | Ο homo faber είναι μύθος




«Σε όλα τα στάδια, οι τεχνολογικές επεκτάσεις και μετασχηματισμοί του ανθρώπου αποσκοπούσαν λιγότερο στην άμεση αύξηση της διαθέσιμης ποσότητας της τροφής ή του ελέγχου της Φύσης, και περισσότερο στη χρησιμοποίηση των τεράστιων  εσωτερικών πόρων του και την έκφραση των λανθανουσών υπεροργανικών δυνατοτήτων του. Όταν δεν απειλούνταν από ένα εχθρικό περιβάλλον, η πλούσια, υπερενεργητική ─αν και συχνά ανορθολογική και δυσκολοκυβερνήσιμη─ νευρική οργάνωση του ανθρώπου πιθανό να ήταν μπελάς μάλλον παρά βοήθεια την επιβίωσή του. Αν πράγματι συνέβαινε αυτό, ο έλεγχός του πάνω στο ψυχοκοινωνικό περιβάλλον του μέσω της επεξεργασίας ενός κοινού συμβολικού πολιτισμού, ήταν πιο επιτακτική ανάγκη από τον έλεγχο πάνω στο εξωτερικό περιβάλλον.

Πάνω σε αυτή τη βάση, η εμφάνιση της γλώσσας ─που ήταν μια επίπονη κορύφωση των πιο στοιχειωδών μορφών έκφρασης και μεταβίβασης του νοήματος που διέθετε ο άνθρωπος─ ήταν ασύγκριτα σπουδαιότερη για την περαιτέρω ανθρώπινη ανάπτυξη από την κατασκευή μιας τεράστιας ποσότητας χειροπελέκεων. (…) Διότι μόνο όταν η γνώση και η πρακτική μπόρεσαν να ‘‘αποθηκευτούν’’ σε συμβολικές μορφές και άρχισαν να περνούν από στόμα σε στόμα κι από γενιά σε γενιά, κατέστη δυνατό να διαφυλαχτούν όλες οι πολιτισμικές κατακτήσεις και να μη σβήνουν μαζί με τη στιγμή που περνούσε ή με τη γενιά που χανόταν. (…)

Επομένως, όταν θεωρούμε τον άνθρωπο σαν ζώο που κατασκευάζει εργαλεία, παραλείπουμε τα κυριότερα κεφάλαια της ανθρώπινης προϊστορίας, στα οποία έλαβε χώρα μια αποφασιστικής σημασίας ανάπτυξη. Σε αντίθεση προς αυτό το στερεότυπο, στο οποίο δεσπόζει το εργαλείο, υποστηρίζω ότι ο άνθρωπος είναι κατά κύριο λόγο ζώο που χρησιμοποιεί το μυαλό του, κατασκευάζει σύμβολα και κυριαρχεί τον εαυτό του· και το κύριο κέντρο όλων των δραστηριοτήτων του βρίσκεται στον ίδιο του τον εαυτό. Αν ο άνθρωπος δεν έκανε τίποτα στον εαυτό του, δεν θα μπορούσε να κάνει και πολλά πράγματα στον κόσμο που τον περιβάλλει.»

Λιούις Μάμφορντ, «Τεχνική και ανθρώπινη φύση»,
στο Η φωτιά του Προμηθέα,
μτφρ. Ζήσης Σαρίκας

15 Ιουλίου 2017

Στον κόσμο όπου σβήνει η αλήθεια



«Από νωρίς στη ζωή μου είχα καταλάβει πως οι εφημερίδες δεν μεταδίδουν ποτέ σωστά τα γεγονότα, αλλά στην Ισπανία είδα για πρώτη μου φορά να γράφονται ρεπορτάζ που δεν είχαν καμιά σχέση με τα γεγονότα, ούτε καν με την έννοια του συνηθισμένου ψέμματος. Είδα στις εφημερίδες ρεπορτάζ για εντελώς ανύπαρκτες ‘‘μεγάλες μάχες’’, ενώ την ίδια στιγμή δεν έλεγαν λέξη για γεγονότα στα οποία είχαν σκοτωθεί εκατοντάδες άνθρωποι. Είδα να συκοφαντούν αποκαλώντας ‘‘δειλούς’’ στρατιώτες που είχαν πολεμήσει με γενναιότητα, ενώ άλλους, που δεν είχαν ρίξει ούτε μια ντουφεκιά, να τους εξυμνούν σαν ήρωες ανύπαρκτων θριάμβων. Είδα τις εφημερίδες του Λονδίνου να μοσχοπουλούν αυτά τα ψέμματα και διανοούμενους να υψώνουν συγκινησιακούς πύργους πάνω σε γεγονότα που δεν συνέβησαν ποτέ. (…)

Αυτό το πράγμα με τρομάζει, διότι μου δίνει την αίσθηση ότι η ίδια η έννοια της αντικειμενικής αλήθειας σβήνει από τον κόσμο. Τρέμω στην ιδέα ότι όλα αυτά τα ψέμματα κι οι συκοφαντίες μπορεί να περάσουν στην ιστορία. Πώς θα γραφτεί άραγε η ιστορία του Ισπανικού πολέμου; (…)

Γνωρίζω καλά πως είναι πια της μόδας να θεωρείται, ότι είναι ψέμματα τα περισσότερα από όσα έχουν γραφτεί για την Ιστορία. Δεν έχω πρόβλημα να δεχτώ ότι, πράγματι, η γραπτή Ιστορία κατά κύριο λόγο είναι μεροληπτική και βρίθει αναληθειών. Όμως η εποχή μας έχει εγκαταλείψει την ίδια την ιδέα ότι η Ιστορία μπορεί να γραφτεί αμερόληπτα και με σεβασμό στην αλήθεια.

Στο παρελθόν, οι άνθρωποι έγραφαν συνειδητά ψέμματα ή, χωρίς να το καταλαβαίνουν, χρωμάτιζαν μεροληπτικά αυτά που έγραφαν· ή πάλι αγωνίζονταν να εντοπίσουν και να γράψουν την αλήθεια, γνωρίζοντας καλά ότι μπορεί να κάνουν πολλά σφάλματα. Σε κάθε περίπτωση όμως, πίστευαν ότι ‘‘τα πραγματικά γεγονότα’’ υπήρξαν και ότι θα μπορούσε κανείς, αν ήθελε, να τα ανακαλύψει. (…)

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της ναζιστικής θεωρίας είναι ακριβώς ότι αρνείται πως υπάρχει ‘‘η αλήθεια’’. Κατ’ αυτήν δεν υπάρχει ‘‘η επιστήμη’’· υπάρχει μόνο ‘‘η Γερμανική επιστήμη’’, ‘‘η Εβραϊκή επιστήμη’’, κ.ο.κ. Σε αυτό το είδος σκέψης, το ‘‘αντικειμενικό’’ είναι ένας εφιαλτικός κόσμος, όπου ο Ηγέτης, ή κάποια κυρίαρχη κλίκα, δεν ελέγχει μόνο το μέλλον αλλά και το παρελθόν. Αν ο Ηγέτης πει ότι το τάδε γεγονός ‘‘δεν συνέβη ποτέ’’, ε τότε δεν συνέβη! Αν πει ότι ‘‘δυο και δυο κάνουν πέντε’’, ε τότε κάνουν πέντε.

Αυτό με τρομάζει πολύ περισσότερο από τις βόμβες ─κι από αυτά που έζησα τα τελευταία χρόνια σας διαβεβαιώνω ότι δεν το λέω ελαφρά τη καρδία.»

υπάρχει στοThe Collected Essays, Journalism and Letters of George Orwell, τ. 2
επιμέλεια Σόνια Όργουελ και Ίαν Άνγκους (1968)


Σημ.HS. Ασφαλώς, τα όσα λέει η πρώτη παράγραφος θεωρούνται πια από τους πάντες εντελώς δεδομένα. Ωστόσο, η ουσία βρίσκεται στις επόμενες παραγράφους για το σβήσιμο της ίδιας της ιδέας της «αντικειμενικής αλήθειας» και εκεί νομίζω ότι οι περισσότεροι θα μαγκωθούν ολίγον τι, αφού αυτό που τότε ο Όργουελ κατέγραφε σαν «μόδα», σήμερα είναι κυρίαρχη ιδέα. Προτείνω να διαβαστεί μαζί με αυτό εδώ.



29 Ιουνίου 2017

Εκπομπή #43 | Φαρενάιτ 110



Μια πα-ρα-λη-ρη-μα-τι-κή εκπομπή με 43ο C υπό ανεμιστήρα κλείνει τον Δ’ κύκλο των εκπομπών μας στο RadioBubble! Πώς κάποιοι λύνουν στο άψε-σβήσε το πολύπλοκο ερώτημα περί της «ταυτότητος», που επί αιώνες ταλαιπώρησε τους σοφούς. Αλυσοδεμένοι στο σπήλαιο ενώ η ελευθερία μάς καίει την ψυχή! Οι δομές, τα συμβολικά συστήματα, οι ΙΜΚ και το χρυσό κλουβί του στρουκτουραλισμένου «υποκειμένου». Σύντομο ιστορικό: πώς φτάσαμε από τη σιγουριά πως όταν κάνουμε κάτι, το κάνουμε εμείς αυτοπροσώπως, στην υποψία ότι αντί για εμάς το κάνουν κάτι ξώφαλτσα lapsus απωθημένων ενορμήσεων και από εκεί, κατρακυλώντας, στη βεβαιότητα ότι το υποκείμενο απλά «δεν υπάρχει». Τι λέτε ρεεεεε!!! Φως στο κελί: οι «μεταστρουκτουραλιστικές» ανάσες. Εμείς όμως το πάμε ακόμα παρακάτω! Και με μουσική που σπάει τον καύσωνα κομματάκια!

15 Ιουνίου 2017

Η συνείδηση είναι το τελευταίο καταφύγιο των ρομαντικών (και τους έχουμε περικυκλώσει!)

Με μια σύντομη ταινία του Κριστόφ Κισλόφσκι, κι ένα ποίημα του Ρέϋμοντ Κάρβερ


ΤΙ  ΕΙΠΕ Ο ΓΙΑΤΡΟΣ

Είπε  δεν δείχνει καλά
Είπε  δείχνει άσκημα, στην πραγματικότητα πολύ άσκημα
είπε  μέτρησα τριάντα δύο από αυτούς στον ένα πνεύμονα πριν
εγώ σταματώ να τους μετρώ
είπα  χαίρομαι δεν θα ήθελα  να ξέρω
πως υπάρχουν εκεί περισσότεροι από τόσους
είπε  είσαι θρησκευόμενος  άνθρωπος γονατίζεις
στα δάση και αφήνεις  τον εαυτό σου  να ζητήσει βοήθεια
όταν  φτάνεις σε κάποιο καταρράκτη
με  την ομίχλη να φυσά στο πρόσωπο και στην αγκαλιά σου
σταματάς  και ζητάς κατανόηση  εκείνες τις στιγμές
είπα  όχι ακόμα σκοπεύω  όμως να ξεκινήσω σήμερα
είπε  λυπάμαι πραγματικά είπε
μακάρι  να είχα κάποια άλλα νέα να σου πω
είπα  Αμήν και είπε κάτι άλλο
δεν τό’πιασα και μη ξέροντας τι άλλο να κάνω
κι  επειδή δεν ήθελα  να υποχρεωθεί να το επαναλάβει
κι  εγώ να πρέπει να το χωνέψω εντελώς
απλώς τον κοίταξα
για ένα λεπτό και  με κοίταξε κι εκείνος  και ήταν τότε
που πετάχτηκα πάνω και  έσφιξα τα χέρια με αυτόν τον άνθρωπο  που μόλις μου είχε δώσει
κάτι  που κανείς άλλος  στη γη δεν μου  είχε δώσει ποτέ
μπορεί  να τον ευχαρίστησα  κιόλας—η συνήθεια είναι πολύ δυνατή

Raymond Carver, 1987
μτφ. Μαρία Φακίνου, περιοδικό  Ποίηση τεύχος 30
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Follow by Email

Ταγοί (ήτοι οδηγοί, αγγλ. tags)

1000 ρέγγες 1789 1864 190cm 1917 1929 1940 1955 1957 1965 1968 2008 2013 2014 3/45 Ά. Γιάπε/A.Jappe Α. Καγιέ/A. Caillé Α. Καμύ/A. Camus Α. Κοζέβ/A. Kojève Α. Σοπενχάουερ/A. Schopenhauer Ά. Σπέερ/A. Speer Ά. Τιούρινγκ/A. Turing αγάπη Αισχύλος Άκης Πάνου Αλ. Μπέρκμαν/Al. Berkman Αλ. Σμέμαν/Al. Schmeman Αλέκα Παπαρήγα Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης Αλέξανδρος Τομπάζης Αλεξάντερ Τρόκκι/Alexander Trocchi Αλέξης Ασλάνογλου αλήθεια Αληthεια αλλοτρίωση Άλμπερτ Φίνεϊ/Albert Finney Αλταμίρα αμνησία Αναξίμανδρος αναρχισμός Ανδρέας Εμπειρίκος Ανδρέας Παπανδρέου ανθρώπινα πιράνχας ανθρωποποίηση Άννα Άρεντ/Hannah Arendt Άννα Κρούγκερ/Ann Krueger Ανρί Λεφέβρ/Henri Lefebre Ανρί Μισώ/Henry Michaux Ανρί Ντεμπριγιώ/Henry Debrillaut Άνταμ Κέρτις/A. Curtis Άνταμ Σμιθ/Adam Smith Αντίνοος Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Αντρέ Κερτέζ/André Kertész Αντρέ Ορλεάν/André Orléan Άντυ Γουώρχολ.Andy Warhol Άντυ Γουώρχολ/Andy Warhol Αντώνης Κουτρουμπής Αποκάλυψη Ιωάννου Απόστολος Παύλος Άρβο Περτ/Arvo Pärt Αργυριάδης Άρης Κωνσταντινίδης Άρθουρ Λένινγκ/Arthur Lehning Άρθουρ Τζένσεν/Arthur Jensen Αριστερά Αριστοτέλης Αρμαγεδώνας Άσγκερ Γιόρν/Asger Jorn Ασφαλιστικό Άυν Ραντ/Ayn Rand Β. Γκ. Ζέμπαλντ/W.G. Sebald Βαβυλώνα Βαγγέλης Αρτέμης Βαλεντίν Βολόσινοφ/Valentin Voloshinov Βάλτερ Μπένγιαμιν/Walter Benjamin Βανς Πάκαρντ/Vance Packard Βασίλης Ηλιακόπουλος Βασίλης Καραποστόλης Βενσάν Ντεκόμπ/Vincent Descombes Βέρνερ Χέρτσογκ/Werner Herzog Βερολίνο βία Βιετνάμ Βίκτορ Μπούλλα/Victor Bulla Βικτόρ Σερζ/Victor Serge Βίκτορ Σκλόφκσι/Victor Chklovski Βίκτορ Φρανκλ/Victor Frankl Βίκτωρ Ουγκώ/Vicror Hugo Βίλεμ Φλούσερ/Vilem Flusser Βίνσεντ Μπράουν/Vincent Browne βιοτεχνολογία βοηθήματα μνήμης Βολταίρος Βομβάη Βόρειοι Γ. Γκ. Φίχτε/ J. G. Fichte Γ. Τζέης/W. James Γαλαρίες Γένεσις Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος Γιάννης Γρηγοριάδης Γιάννης Ισιδώρου Γιάννης Κάτρης Γιάννης Πεδιώτης Γιάννης Ρίτσος Γιάννης Σκαρίμπας Γιάννης Τσέγκος Γιεβγκένι Ζαμιάτιν/Yevgeny Zamyatin Γιόζεφ Ντίτζγκεν/Josef Dietzgen γιορτή Γιούργκεν Χάμπερμας/Jurgen Habermas Γιόχαν Γκριμονπρέ/Johan Grimonprez Γιόχαν Χάιζινχα/Johan Huizinga Γιώργος Γαϊτάνος Γιώργος Δάβος Γιώργος Μακρής Γιώργος Σεφέρης Γιώργος Χαντζής Γκ. Κ. Τσέστερτον/G.K. Chesterton Γκ. Λούκατς/G. Lukacs Γκέοργκ Βύχνερ/Georg Büchner Γκεοργκ Ζίμελ/Georg Simmel Γκεόρκι Λούκατς/Georgy LuKacs Γκετζ Άλυ/Gotz Aly Γκι Αμπέιγ/Guy Abeille Γκιόργκι Λίγκετι/György Ligeti Γκυ Ντεμπόρ/Guy Debord Γκύντερ Άντερς/Günther Anders Γουάλας Στήβενς/Wallace Stevens Γουδή Γουίλιαμ Ήγγλετον/William Eggleton Γουίλιαμ Μπάροους/William Burroughs Γουίλιαμ Σαίξπηρ/William Shakespear Γούντι Άλλεν/Woody Allen Γρηγόρης Βαλτινός Δανία του Βορρά Δανία του Νότου δάσκαλοι Δελφοί Δημήτρης Δημητριάδης Δημήτρης Καραγιάννης Δημήτρις Βεργέτης δημιουργικότητα δικαιοσύνη ΔΝΤΟΟΣΑΤΡΟϊΚΑΘΕΣΜΟΙ δόγμα Τρούμαν δοκιμασίες Δουβλίνο Ε. Βιλ/E. Will Ε.Ε. Κάμινγκς/E.E. Cummings Ε.Χ. Γονατάς εγωπαθείς διανοούμενοι εικονική δημόσια σφαίρα εικονογραφημένα κείμενα εκλογές εκπομπές Έλεν Κέλλερ/Helen Keller Ελένη Μπέλλου Ελευθερία Ελευθεριακός Ελίας Κανέττι/Elias Canetti Ελίζαμπεθ Άνσκομπ/E. Anscombe Εμίλ Ντυρκέμ/Emile Durkheim Εμίλ Σιοράν/Emil Cioran Έμιλυ Ντίκινσον/Emily Dickinson Εμμανουήλ Ζάχος Παπαζαχαρίου Εμμανουήλ Λεβινάς/Emmanuel Levinas Εμμανουήλ Μουνιέ/Emmanuel Mounier Έντγκαρ Λη Μάστερς / Edgar Lee Masters εξατομίκευση εξέγερση εξουσία επανάσταση επαναστατικός χαρτοπολτός Επενδυτικό περιβάλλον επιβίωση επιστήμη Έρασμος εργασία ερείπια Έρικ Χομπσμπάουμ/Eric Hobsbawm Έρνεστ Γκέλνερ/Ernest Gellner Ερνστ Γιούνγκερ/Ernst Junger Ερνστ Κασσίρερ/Ernst Cassirer Έρνστ Μπλοχ/Ernst Bloch Ερυθρογράφος Ετιέν ντε λα Μποεσί/E. de la Boetie Ευγένιος Αρανίτσης Ευγένιος Ενρικέζ/Eugène Enriquez ευθύνη ευρωπαϊκή προοπτική ευτυχία Ζ. Νταβί/G. Davy Ζ.Π. Βερνάν/J.P. Vernant Ζακ Ελλύλ/Jacques Ellul Ζακ Λακάν/Jacques Lacan Ζακ Μπουβερές/Jacques Bouveresse Ζακ Ντεριντά/Jacques Derrida Ζακ Πρεβέρ/Jacques Prévert Ζακ Σαπίρ/Jacques Sapir Ζαν Ιτάρ/Jean Itard Ζαν Λυκ Γκοντάρ/Jean Luc Godard Ζαν Μορώ/Jeanne Moreau Ζαν-Ζακ Ρουσσό/Jean-Jacques Rousseau Ζαν-Πιερ Βουαγιέ/Jean-Pierre Voyer Ζάχα Χαντίντ/Zaha Hadid Ζερμαίν Γκρηρ/Germaine Greer Ζήσης Κοτιώνης Ζήσης Σαρίκας Ζίγκμουντ Μπάουμαν/Zygmunt Bauman Ζιλ Ντελέζ/Gilles Deleuze Ζιλ Ντωβέ/Gilles Dauvé Ζορ Βον/Zohr Vaughan Ζορζ Μπατάιγ/Georges Bataille ζωή Η Διεθνής ηθική Θ. Ρόσζακ/Th. Roszak Θανάσης Σβώλος Θάτσερ/Ρήγκαν θέαμα Θένια Κουτρουμπή Θεός Θεοφάνης Μελάς Θίοντορ Αντόρνο/Theodor Adorno θλίψη Θόδωρος Ζιάκας Θουκυδίδης Ίαν Χάκινγκ/Ian Hacking Ιβάν Παβλόφ/Ivan Pavlov Ιβάν Τοθργκένιεφ/I. Tourgueniev Ίγγα Κρεστενσεν/Inger Christensen Ιγνάτιος Λογιόλα ιδεολογία ιδρύματα τέχνης ικέτες και ξένιοι Ιράν Ισαάκ Μπ. Σίνγκερ/Isaac B. Singer Ισπαχάν ιστορία ισχύς Ιχάμπ Χασσάν/Ihab Hassan Ιωάννα Τσιβάκου Κ.Π. Καβάφης Κ.Σ. Λιούις/C.S. Lewis Καβαλκάντι/Cavalcanti Κάθλην Ράιν/Kathleen Raine Καλκούτα καλλιτέχνες Καλοκαίρι Καλούμενος Καντ κάπο Καραμανλής Κάρελ Φουνκ/Karel Funk Κάρεν Κίλιμνικ/Karen Kilimnik Καρλ Κορς/Karl Korsch Καρλ Κράους/Karl Kraus Καρλ Μαρξ/Karl Marx Καρλ Πολάνυι/Karl Polanyi Καρλ Χέκερ/Karl Hocker Καρλομάγνος Καρτέσιος/Descartes καταναλωτικοπαραγωγισμός καταστασιακοί/situationnistes καταστροφή Κατερίνα Ηλιοπούλου Κέβιν Κέλι/Kevin Kelly Κένεθ Γκέργκεν/Kenneth Gergen κενό Κιουσόπουλος Κλάους Κάρστενσον/Claus Carstensen Κλοντ Λεβί Στρώς/Claude Levy Strauss κοινωνιοποίηση Κομμούνα κομμουνισμός Κονγκό Κόνσταντ/Constant Niewenhuys Κορέα Κορνήλιος Καστοριάδης Κορνήλιος/Corneille κορπορατισμός Κουρτ Βάιλ/Kurt Weil Κουρτ Σβίττερς/Kurt Schwitters κράτος κρίσεις πανικού κρίση κρισολογία Κριστιάν Ντελακαμπάιν/Christiane Delacampaigne Κριστίν Λαγκάρντ Κρίστοφερ Λας/Ch. Lash Κροστάνδη κυριαρχία Κωνσταντίνος Ματσούκας Κωνσταντίνος Μίχος Κώστας Βάρναλης Κώστας Δεσποινιάδης Κώστας Κολημένος Κώστας Παπαϊωάννου Κωστής Βελόνης Κωστής Παπαγιώργης Λ. Βαλράς/L. Walras Λα Μετρί/ La Mettrie λαβύρινθος Λάζαρος Αρσενίου Λάκι Λουτσιάνο/Lucky Luciano Λάμπρος Κωνσταντάρας Λάο Τσε Λένιν Λεόν Βαλράς/Léon Walras Λέον Τρότσκι Λέσχη της Ρώμης Λέσχη Φιλελεύθερης Ανάγνωσης Λέων Σεστώφ/Lev Shestov Λίντον Τζόνσον/Lyndon Johnson Λιούις Μάμφορντ/Lewis Mumford Λισιέν Μαλζόν/Lucien Malson λογική λογοκρισία Λόγος λογοτεχνία Λονδίνο Λόρδος Μπάϋρον/Lord Byron Λουί Αλτουσέρ/Louis Althusser Λουί Ντυμόν/Louis Dumont Λουίς Μπουνιουέλ/Louis Bunuel Λούντβιχ Βιτγκενστάιν/Ludwig Wittgenstein Λουσίντα και Ντέιβις Μάτλοκ Λυγκέας Λωτρεαμόν Μ. Ντριούρι/M. Drury Μ. Μπένετ/M. Bennet Μαγιακόφκι/Mayakovski μαγιονέζα μαθητές Μάικ Κέλυ/Mike Kelley Μάικλ Χάρντ/Michael Hardt Μάιλς Ντέιβις/Miles Davis Μάλκολμ Λόουρι/Malcolm Lowry Μάλκολμ Χ μανιφέστα Μανόλης Λαμπρίδης Μανώλης Αναγνωστάκης Μαξ Βέμπερ/Max Weber Μαξ Ήστμαν/Max Eastman Μάπετς Μάρθα Γκέλχορν/Martha Gellhorn Μαρί ντε Ενζέλ/Marie de Hennezel Μαρίνα Τσβετάγιεβα/Marina Tsvetaeva μαρξιστές-λενινιστές Μαρσαλ Σάλινς/Marshall Sahlins Μαρσέλ Μαριέν/Marcel Mariën Μαρσέλ Μως/Marcel Mauss Μαρσέλ Ντυσάν/Marcel Duchamp Μάρτζορυ Πέρλοφ/Marjorie Perloff Μάρτιν Μπούμπερ/Martin Buber Μάρτιν Χάϊντεγγερ/Martin Heidegger μελαγχολία Μεσαίωνας μεταμοντέρνο μεταμορφωτική δύναμη μετανάστευση μηδέν μηδενισμός Μηνάς Εμμανουήλ Μίκαελ Λέβι/Michael Loewy Μικελάντζελο Αντονιόνι/Michelangelo Antonioni μικροαστισμός Μίλτον Φρίντμαν/Milton Friedmann Μίλτος Σαχτούρης Μιράντα Τερζοπούλου μισαλλοδοξία Μισέλ Αλιετά/Michel Aglietta Μισέλ Ουελμπέκ/Michel Houellebecq Μισέλ Σερ/Michel Serres Μισέλ Τουρνιέ/Michel Tournier Μισέλ Φουκώ/Michel Foucault μισθωτοί σκλάβοι Μιχαήλ Μπακούνιν/Michail Bakunin Μιχαήλ Μπαχτίν/Mikhael Bachtine ΜΜΕ Μόμπυ Ντικ Μουσείο Ακρόπολης μουσική Μπ. Μάντεβιλ/B. Mandeville Μπάρυ Άνσγουωρθ/Barry Unsworth Μπάτσης Μπέλα Ταρ/Bela Tarr Μπερνάρντο Σοάρες/Bernardo Soares Μπέρτολντ Μπρεχτ/Bertold Brecht Μπιενάλε Μπίφο Μπεράρντι/Bifo Berardi Μπουκανιέρος Μπραντ Μπγιόρκ/Brant Bjork Μπρέτον Γουντς Μπρους Σπρίνγκστιν/Bruce Springsteen Μωρίς Μερλώ-Ποντύ/Maurice Merleau-Ponty Ν.Γ. Πεντζίκης ναζιστοφασισμός Νασρεντίν Χότζας ναυαγοί νεοφιλελευθερισμός Νικ Κέιβ/Nick Cave Νικολό Μακιαβέλλι Νίκος Εγγονόπουλος Νίκος Ζαχαριάδης Νίκος Καρούζος Νίκος Μπελογιάννης Νίκος Σκοπλάκης Νίκος Buccanier Κούρκουλος Νόαμ Τσόμσκι/Noam Chomsky Νόρμπερτ Ελίας/Norbert Elias Νούτσιο Όρντινε/Nuccio Ordine Νταβός νταντά Ντέιβιντ Λυντς/David Lynch Ντέιβιντ Μπομ/David Bohm Ντέιβιντ Ρικάρντο/David Ricardo Ντέιβιντ Χιούμ/David Hume Ντιμίτρι Πρίγκοφ Ντιτρόιτ Ντον Ντελίλο/Don Delillo Ντόναλντ Γουίνικοτ/Donald Winnicott Ντονέλα Μήντοους/Donella Meadows Ξενοδοχείο των Ξένων Ξενοφών ξεψάρωμα Ο κήπος Ο Μικρός Πρίγκηπας Οδύσσεια οικονομία Οκτάβιο Πας/Octavio Paz Όλγα Γερογιαννάκη ολιγαρχία ολοκληρωτισμός ομιλίες Ορφέας Απέργης Όσκαρ Ουάιλντ/Oskar Wilde Ουίσταν Ώντεν/Wystan Auden Π. Κονδύλης Π.Μ.Σ. Χάκερ/P.M.S. Hacker παιδεία παιχνίδι Παναγιώτης Κονδύλης πανοπτικόν πανσέληνος Παπάγος παράδοση παραλήρημα παραπληροφόρηση Πασκάλ Ενγέλ/Pascal Engel Πάσχος Μανδραβέλης Πέδρο Ματέρο πένθος Πέπη Ρηγοπούλου Πέτρος Αρτάνης Πέτρος Παπαθανασίου Πήτερ Γκητς/P.T. Geach Πήτερ Μπρουκ/Peter Brook Πήτερ Ουότκινς/Peter Watkins Πιέρ Κλαστρ/Pierre Clastres Πιέρ-Ζοζέφ Προυντόν/P.J. Proudhon πίστη Πίτερ Κρήφτ/Peter Kreeft Πλαστήρας Πλάτωνας Πλεύσις πλουραλισμός ποίηση Πολ Ρικέρ/Paul Ricoeur πολεμικά κείμενα πόλεμος πόλη πολιτική Ποτάμι προλεταριάτο Προμηθέας Δεσμώτης πρόοδος προπαγάνδα Πωλ Βαλερύ/Paul Valery Πωλ Βιριλιό/Paul Virilio Πωλ Ζοριόν/Paul Jorion Πωλ Ζωγραφάκης Πωλ Λαφάργκ/Paul Lafargue Ρ. Τζακομπι/R. Jacobi Ραούλ Βανεγκέμ/Raoul Vaneigem Ρέι Μπράντμπερι/Ray Bradbury Ρενέ Ζιράρ/René Girard Ρίνγκο Σταρ/Ringo Star Ρίτα Γκαβέρα Ρίτσαρντ Κόμπντεν/Richard Cobden Ρίτσαρντ Ρόρτι/Richard Rorty Ροβεσπιέρος Ροβινσώνας Κρούσος Ροζα Λουξεμπουργκ Ρόζα Λούξεμπουργκ/Rosa Luxembourg ρομαντισμός Ρομπέρ Αντέλμ/Robert Antelme Ρόμπερτ ΜακΝαμάρα/Robert MacNamara Ρομπερτ Οπενχάϊμερ/Robert Oppenheimer Ρόμπερτ Φρανκ/Robert Frank Ρόμπερτ Χας/Robert Hass Ρούντι Σαιν Ζυστ/Saint Juste Σαρλ Μπωντλερ/Charles Baudeilaire Σαρλ Πεγκι/Charles Péguy Σαρλ Φουριέ/Ch. Fourier Σελίν/Céline Σεμπάστιαν Χάφνερ Σέρεν Κίρκεγκωρ/Soren Kierkegaard σθένος Σίγκμουντ Φρόιντ/Sigmund Freud Σιμόν Βέιλ/Simone Weil Σιμόν Λέις/Simon Leys σινεμά ΣΙΣΒ/SICV Σίσυφος σκεπτικισμός Σκιπίων ο Αφρικανός σκουπιδοντενεκέδες Σλαβόι Ζίζεκ/Slavoj Zizek Σοκούροφ/Sokurov σολιψισμός Σομαλία Σόνια Σουδάν Σουν Τζου σουρεαλισμός σοφία σοφιστές Σπιναλόγκα Σπινόζα/Spinoza Σπύρος Κυριαζόπουλος Στάλιν σταλινισμός Στάνλεϊ Καβέλ/Stanley Cavell Στάντις Λώουντερ/Standish Lawder Στέλιος Κούλογλου Στέλιος Ράμφος Στεφάν Λιαβινιότ/Stéphane Lavignotte Στέφανος Λουπάσκο/Stephan Lupasco Στέφανoς Ροζάνης Στήβεν Πίνκερ/Steven Pinker στρατόπεδα εργασίας Συλβαίν Πιρόν/Sylvain Piron Σύλβια Πλαθ/Sylvia Plath Σύλλογος Υπαλλήλων Βιβλίου-Χάρτου συμβολικό πεδίο συμβολισμός Σύναψις συνείδηση Συνταγή για μαγιονέζα Σύνταγμα συνωμοσιολογία Σφαγεία σχέδιο Μάρσαλ σχετικισμός Σωκράτης σώμα Τ. Ρ. Μιλλς/C. W. Mills Τ.Κ.Παπατσώνης Τ.Σ. Έλλιοτ/T.S. Elliot τα κορδόνια σου! Τάκης Μίχας Τάσος Λάγγης τεστ τέχνη τεχνικό σύστημα τεχνοεπιστήμη τεχνοκρατία τεχνολογικός μεσσιανισμός τεχνοσάχλα Τζ. Α. Γκόλντστοουν/J.A. Goldstone/Τζ. Τζ. Μ. Κούτσι/J.M..Coetzee Τζ. Ρ. Σάουλ/J.R. Saul Τζ.Μ. Κούτσι/J.M. Coetzee Τζ.Ρ.Ρ. Τόλκιν/J.R.R. Tolkien Τζακάρτα Τζέημς Μπάλντουιν/James Baldwin Τζέιμς Φρέιζερ/James Frazer Τζέρεμι Μπένθαμ/Jeremy Bentham Τζέφρεϊ Χερφ/Jeffrey Herf Τζιανφράνκο Σανγκουινέτι/Gianfranco Sanguinetti Τζιόρτζιο Αγκάμπεν/Giorgio Agamben Τζο Στράμερ/Joe Strummer Τζον Κένεθ Γκαλμπρέιθ/J.K. Galbraith Τζον Ρωλς/John Rawls Τζον Σερλ/John Searle Τζον Στάινμπεκ/John Steinbeck Τζον Χιούστον/John Houston Τζόρτζ Όργουελ/George Orwell Τζορτζ Στάινερ/George Steiner Τζούλια Κρίστεβα/Julia Cristeva Τζων Λοκ/John Locke Τζων Φόουλς/John Fowles Το καταραμένο απόθεμα Το Ξεπέρασμα της Τέχνης Τοκβίλ/Tocqueville Τόμας Μαν/Tomas Mann Τόμας Πίντσον/ Thomas Pynchon Τόμας Ράιντ/Thomas Reid Τόνι Νέγκρι/Toni Negri Τόνι Σουάρτζ/Tony Schwartz τραγωδία τριλεκτική Τσ. Σ. Περς/Ch. S. Peirce Τσαρλς Μπουκόφσκι/Charles Bukowski Τσαρλς Ντέιβενπορτ/Charles Davenport Τσαρλς Τέιλορ/Charles Taylor Τσαρλς Φορτ/Charles Fort τυραννία τύψεις Υβ Λε Μανάκ/Yves Le Manach υλισμός υπαρξισμός ύπνος υποκείμενο υποκρισία υπομονή Φ. Β. Μουρνάου/F.W. Murnau Φ. Γιάκομπι/F. Jacobi Φ. Ε. Ρεϊνάλ/F. E. Reynal Φαινομενολογία Φερνάντο Αρρραμπάλ/F. Arrabal Φερνάντο Πεσσόα/Fernando Pessoa Φίγκαρω Φιλανθρωπία φιλία Φίλιπ Λάρκιν/Philip Larkin Φιλοσοφία Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι/Fyodor Dostoevsky Φλαν Ο' Μπράϊαν/Flann O' Brien Φουκουσίμα Φρ. Έμπερτ/Fr. Ebert Φρ. Καραντέκ/F. Caradec Φρ. Φουρκέ/Fr. Fourquet Φρ. Χάγιεκ/Fr. Hayek Φρανκ Ζάπα/Frank Zappa Φράνσις Μπέικον/Francis Bacon Φρανσουά Λυοτάρ/François Lyotard Φρανσουά Σιμιάν/François Simiand Φραντς Κάφκα/Frantz Kafka Φρέντερικ Τέιλορ/Frederick Taylor Φρεντερικ Τζεϊμσον/Frederick Jameson Φρίντριχ Ένγκελς/Friedrich Engels Φρίντριχ Νίτσε/Friedrich Nietsche Φριτς Λάιστ/Fritz Leist φρμκ Φύση Φώτης Τερζάκης Χ. Τζ. Θορώ/H.J. Thoreau Χ.Λ. Μπόρχες/J.L. Borges Χ.Μ Ενζενσμπέργκερ χαρά Χάρι Φράνκφουρτ/Harry Frankfurt Χέγκελ/Hegel Χειρτ Μακ/Geert Mak Χέρμαν Μέλβιλ/Herman Melville Χέρμπερτ Μαρκούζε/Herbert Marcuse Χίλαρι Κλίντον χιούμορ χίπστερ Χιροσίμα Χλόη Κολλύρη Χομπς/Hobbes χοντρό δούλεμα Χουάν Βίβες/Juan Vives χρεοκοπία χρήμα Χρήμα και Μαγεία Χρήστος Βακαλόπουλος χριστιανισμός χρόνια πολλά χρόνος ψέμματα ψυχή Ψυχρή Ιδεολογία ωφελιμισμός AP auld lang syne beton7 Bob Dylan Bob Marley Bodies Christopher Cinemarian CoBrA D-503 dangerfew David Bowie DOCUMENTA Einsatzgruppe D European Media Art Festival F. C. Stanley Frank Zappa gosplan Grafton Happyfew Hildegoesasger Hollowsky Iggy Pop Il Consigliere Internationale Lettriste/Λεττριστική Διεθνής Internationale Situationniste/Καταστασιακή Διεθνής intothepill izi Jeffrey Lee Pierce Jimmy Cliff Joe Strummer Johnny Cash Keith Moon Keith Richards Krzysztof Kieslowski/Κριστόφ Κισλόφσκι La Commune Les Levres Nues Les Lèvres Nues Malaguena Melanie Pain memento mori mofferism/μοφερισμός Monty Python Necrology Nosotros RadioBubble Raul Zurita/Ραούλ Σουρίτα Raymond Carver/ Ρέϋμοντ Κάρβερ remap 2 Renty Roberto Juarroz RSA Salon De Vortex sexbox Sunrise Tales from the Crypt The Adicts The Beatles The Crass The Great Society The Gun Club The Juniors The Meteors The Morlocks The Please The Rolling Stones The Ruts The Sonic Youth The Stooges The Stranglers The Three Johns The UK Subs The War TwixtLab Vince Taylor Wall Street Journal Walt Whitman/Γουόλτ Γουΐτμαν WIRED wobblies Zabriskie Point Zoviets